در یاتاقانهای غلتکی، چرخدندهها و سایر اجزای دارای تماس متمرکز، فشار بین عناصر غلتشی و مسیرهای غلتکی میتواند به حدود ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ مگاپاسکال برسد. چنین سطوح تنش شدیدی، الزامات قابل توجهی را بر سیستمهای مواد و روانکاری تحمیل میکند. به طرز شگفتانگیزی، یک لایه روانکار که تنها کسری ناچیز از ضخامت موی انسان است، میتواند دو سطح فلزی را جدا کرده و از تماس مستقیم در این شرایط جلوگیری کند. این اثر محافظتی قابل توجه توسط روانکاری الاستوهیدرودینامیکی (EHL) امکانپذیر میشود.
۱. نحوه تشکیل لایه EHLتشکیل یک لایه EHL شامل چندین فرآیند فیزیکی مرتبط است که هنگام عبور روانکار از منطقه تماس با بار زیاد رخ میدهد.
مرحله ۱: کشش روانکار در ورودیبا حرکت عناصر غلتشی نسبت به مسیرهای غلتکی، روانکار را به سمت ورودی منطقه تماس میکشند. هندسه همگرا این ناحیه به انتقال روغن به شکاف باریک کمک میکند و قبل از ورود روانکار به منطقه حداکثر فشار، لایه اولیه روانکاری را ایجاد میکند.
مرحله ۲: افزایش ویسکوزیته ناشی از فشار و تغییر شکل الاستیکبا حرکت روانکار به منطقه با بار زیاد، ویسکوزیته آن در پاسخ به افزایش فشار به شدت افزایش مییابد. بسته به خواص روانکار و شرایط عملیاتی، مقاومت آن در برابر جریان ممکن است صدها برابر یا بیشتر افزایش یابد. در عین حال، سطوح فلزی در تماس، تغییر شکلهای الاستیک کوچک اما قابل توجهی را تجربه میکنند.
این دو اثر با هم برای ایجاد یک لایه تحملکننده بار کار میکنند. تغییر شکل، هندسه تماس را اصلاح میکند، در حالی که ویسکوزیته وابسته به فشار به روانکار کمک میکند تا بار اعمال شده را تحمل کند. در نتیجه، منطقه تماس یک لایه مرکزی نسبتاً یکنواخت ایجاد میکند که سطوح مقابل را جدا کرده و تعامل مستقیم فلز با فلز را کاهش میدهد.
مرحله ۳: انقباض لایه و پیک فشار ثانویهنزدیک خروجی منطقه تماس، لایه روانکار معمولاً نازکتر میشود و انقباض مشخصهای را ایجاد میکند که به عنوان ناحیه گردن لایه شناخته میشود. همچنین ممکن است به دلیل تعامل بین جریان روانکار و پاسخ الاستیک سطوح، یک پیک فشار ثانویه در این ناحیه ایجاد شود.
حداقل ضخامت لایه به ویژه مهم است زیرا نشان میدهد روانکار چقدر میتواند جداسازی بین سطوح در تماس را حفظ کند. تحت شرایط خاص، این حداقل به جای مرکز تماس، نزدیک انقباض خروجی رخ میدهد.
۲. چرا حداقل ضخامت لایه اهمیت داردضخامت لایه روانکار نقش مهمی در تعیین مقاومت در برابر سایش و عمر مفید یاتاقانهای غلتکی و چرخدندهها دارد. هنگامی که لایه برای جدا کردن ناهمواریهای سطح کافی باشد، خطر تماس مستقیم کاهش مییابد. اگر لایه بیش از حد نازک شود، قلههای میکروسکوپی سطح ممکن است با هم تعامل داشته باشند و باعث افزایش اصطکاک و احتمالاً ایجاد خراشیدگی، حفرهدار شدن سطح و خرابی زودرس قطعه شوند.
بنابراین، برای کاربردهای یاتاقان با سرعت بالا و بار زیاد، طراحی روانکاری باید بیش از لقی یاتاقان و زاویه تماس را در نظر بگیرد. انتخاب ویسکوزیته روانکار مناسب، ارزیابی مشخصات ویسکوزیته-فشار آن، و انتخاب افزودنیهای مناسب فشار قوی یا ضد سایش، همگی میتوانند به عملکرد قابل اعتماد کمک کنند. اثربخشی این اقدامات به فرمولاسیون روانکار، شرایط تماس، دما و سازگاری مواد بستگی دارد.
۳. شرایط عملیاتی چگونه بر عملکرد EHL تأثیر میگذارندرفتار یک لایه EHL تحت تأثیر چندین متغیر عملیاتی، به ویژه سرعت غلتش، بار اعمال شده و دما قرار دارد.
- سرعت چرخش:سرعت غلتش بالاتر به طور کلی روانکار بیشتری را به منطقه تماس میکشاند که در صورت ثابت ماندن سایر شرایط، تمایل به افزایش ضخامت لایه دارد.
- بار اعمال شده:افزایش بار باعث افزایش فشار تماس میشود و بسته به هندسه تماس و رژیم عملیاتی، میتواند ضخامت لایه روانکار را کاهش دهد.
- دمای عملیاتی:دماهای بالاتر به طور کلی ویسکوزیته روانکار را کاهش میدهند که میتواند تشکیل لایه را ضعیف کرده و خطر تعامل سطح را افزایش دهد.
- خواص روانکار:ویسکوزیته، پاسخ ویسکوزیته-فشار، پایداری حرارتی و شیمی افزودنیها بر توانایی روانکار در حفظ یک لایه محافظ مؤثر تأثیر میگذارند.
این روابط توضیح میدهند که چرا انتخاب روانکار باید متناسب با کاربرد واقعی باشد. سیستمهای یاتاقان با سرعت بالا ممکن است از روانکارهای مصنوعی که ویسکوزیته و پایداری حرارتی مناسب را بدون ایجاد کشش ویسکوز بیش از حد فراهم میکنند، بهرهمند شوند. کاربردهای با بار زیاد و سرعت پایین ممکن است به روانکارهای با ویسکوزیته بالاتر با محافظت ضد سایش یا فشار قوی مناسب نیاز داشته باشند. با این حال، انتخاب نهایی باید بر اساس طراحی یاتاقان، دمای عملیاتی، سرعت، بار و روش روانکاری باشد و نه صرفاً بر اساس سرعت یا بار.
۴. ملاحظات مهندسی برای روانکاری قابل اعتماد یاتاقانحفظ یک لایه EHL مؤثر برای کنترل اصطکاک، محدود کردن آسیب سطح و افزایش عمر عملیاتی یاتاقانها و چرخدندهها ضروری است. مهندسان باید حداقل ضخامت لایه را در کنار زبری سطح، وضعیت روانکار، تنش تماس و دمای عملیاتی ارزیابی کنند.
یک سیستم روانکاری با طراحی خوب، فراتر از تأمین روغن برای منطقه تماس عمل میکند. همچنین باید اطمینان حاصل کند که روانکار دارای خواص رئولوژیکی مناسب است و میتواند به طور مداوم در طول چرخه عملیاتی به منطقه تماس برسد.
با درک تعامل بین رفتار روانکار، تغییر شکل الاستیک سطح و شرایط عملیاتی، مهندسان میتوانند تصمیمات آگاهانهتری در مورد انتخاب روانکار و طراحی یاتاقان اتخاذ کنند. این رویکرد به بهبود مقاومت در برابر سایش و قابلیت اطمینان عملیاتی در ماشینآلاتی که در معرض فشارهای تماسی بالا و محیطهای کاری چالشبرانگیز قرار دارند، کمک میکند.